Cách bật xác thực 2 lớp (2FA) bảo vệ tài khoản khỏi hack

Mật khẩu mạnh thôi chưa đủ. Khi rò rỉ dữ liệu và lừa đảo ngày càng tinh vi, xác thực 2 lớp là tấm khiên quan trọng nhất giúp tài khoản an toàn ngay cả khi lộ mật khẩu. Bài viết hướng dẫn bật 2FA đúng cách cho các tài khoản quan trọng, chọn phương thức an toàn và tránh những sai lầm khiến 2FA mất tác dụng.

Xác thực 2 lớp hoạt động thế nào?

Xác thực 2 lớp thêm một bước kiểm tra ngoài mật khẩu khi đăng nhập, thường là một mã dùng một lần hiển thị trên điện thoại của người dùng. Nguyên lý là kết hợp yếu tố người dùng biết, tức mật khẩu, với yếu tố người dùng sở hữu, tức thiết bị nhận mã. Nhờ đó, kẻ xấu dù lấy được mật khẩu qua rò rỉ dữ liệu hay lừa đảo vẫn không vào được tài khoản nếu thiếu mã thứ hai.

Có ba mức độ an toàn tăng dần. Mã qua SMS tiện nhưng yếu nhất, vì có thể bị chặn hoặc đánh cắp qua chiêu chiếm đoạt số điện thoại. Ứng dụng authenticator tạo mã ngay trên máy, an toàn hơn và không phụ thuộc sóng. Khóa bảo mật vật lý là mức cao nhất, gần như miễn nhiễm lừa đảo, phù hợp với người cần bảo vệ tối đa.

Hướng dẫn bật bảo mật 2 lớp bằng ứng dụng xác thực. Nguồn: YouTube

Bật 2FA cho các tài khoản quan trọng

Hãy ưu tiên bật 2FA cho email trước tiên, vì email thường là nơi khôi phục mật khẩu cho mọi tài khoản khác. Với Google, vào Quản lý tài khoản Google, mục Bảo mật, chọn Xác minh 2 bước và làm theo hướng dẫn, ưu tiên thêm ứng dụng authenticator. Với Facebook, vào Cài đặt, Trung tâm tài khoản, Mật khẩu và bảo mật, chọn Xác thực hai yếu tố rồi chọn ứng dụng xác thực thay vì SMS.

Sau email và mạng xã hội, hãy bật tiếp cho tài khoản ngân hàng, ví điện tử, sàn thương mại và các dịch vụ lưu dữ liệu quan trọng. Khi bật, hệ thống thường cấp một bộ mã dự phòng. Đây là cứu cánh khi mất điện thoại, nên hãy lưu cẩn thận ở nơi an toàn, ví dụ ghi ra giấy cất kỹ hoặc lưu trong trình quản lý mật khẩu.

Những sai lầm khiến 2FA mất tác dụng

Sai lầm nguy hiểm nhất là đọc mã OTP cho người khác. Kẻ lừa đảo thường giả danh nhân viên ngân hàng, sàn thương mại hoặc người quen gặp nạn để xin mã, rồi chiếm tài khoản trong vài giây. Cần nhớ không tổ chức chính thống nào yêu cầu người dùng cung cấp mã OTP, nên tuyệt đối không đọc mã cho bất kỳ ai dù họ viện lý do gì.

Một sai lầm khác là quên chuyển ứng dụng authenticator khi đổi máy. Mã trong app gắn với thiết bị, nên nếu reset hay đổi máy mà chưa chuyển, người dùng có thể bị khóa ngoài chính tài khoản của mình. Hãy dùng tính năng chuyển sang máy mới của app hoặc bật sao lưu mã trước khi xóa máy, như đã lưu ý trong bài sao lưu dữ liệu trước khi đổi máy.

Kết hợp với thói quen an toàn khác

Xác thực 2 lớp mạnh hơn khi đi cùng mật khẩu tốt. Hãy dùng mật khẩu dài, riêng cho từng dịch vụ và cân nhắc một trình quản lý mật khẩu để không phải nhớ hết. Tránh dùng lại một mật khẩu cho nhiều nơi, vì lộ một chỗ là nguy cả loạt tài khoản.

Cuối cùng, hãy cảnh giác với các đường link lạ và trang đăng nhập giả mạo, vì đó là cách phổ biến để đánh cắp cả mật khẩu lẫn mã 2FA. Kết hợp 2FA, mật khẩu mạnh và thói quen kiểm tra kỹ trước khi đăng nhập sẽ giúp tài khoản an toàn hơn rất nhiều trước các chiêu trò ngày càng tinh vi.

Hiểu rõ ba phương thức 2FA phổ biến

Mỗi phương thức xác thực 2 lớp có ưu nhược điểm riêng, nên việc hiểu rõ giúp chọn đúng cho từng loại tài khoản. Mã qua SMS là cách dễ dùng nhất vì không cần cài thêm gì, nhưng cũng yếu nhất do tin nhắn có thể bị chặn, đọc trộm hoặc mất hiệu lực khi kẻ xấu chiếm đoạt số điện thoại qua chiêu đổi SIM. Với phần lớn người dùng, SMS vẫn tốt hơn không có gì, song không nên là lựa chọn duy nhất cho tài khoản quan trọng.

Ứng dụng authenticator tạo mã ngay trên thiết bị theo chuẩn mã dùng một lần đổi theo thời gian, thường gọi là TOTP. Vì mã sinh ra cục bộ và không truyền qua mạng di động, phương thức này tránh được phần lớn rủi ro của SMS. Mức cao nhất là khóa bảo mật vật lý theo chuẩn FIDO, một thiết bị nhỏ cắm qua USB hoặc chạm không dây, gần như miễn nhiễm với lừa đảo vì nó xác thực đúng địa chỉ trang web thật trước khi cho đăng nhập. Đây là lựa chọn phù hợp với người quản trị hệ thống, nhà báo hoặc bất kỳ ai cần mức bảo vệ tối đa.

Khi mất thiết bị hoặc bị khóa tài khoản

Tình huống đáng lo nhất với người mới bật 2FA là mất điện thoại chứa app authenticator. Đây chính là lúc bộ mã dự phòng phát huy tác dụng, vì mỗi mã cho phép đăng nhập một lần mà không cần tới thiết bị. Vì vậy, ngay khi bật 2FA, nên lưu các mã này ở nơi tách biệt với điện thoại, chẳng hạn ghi ra giấy cất trong tủ hoặc lưu trong trình quản lý mật khẩu có mã hóa. 2FA nên đi cùng các biện pháp khác, chẳng hạn bảo mật tài khoản Google chống hack và bảo vệ tài khoản Facebook khỏi bị chiếm để an toàn toàn diện.

Một lớp phòng bị khác là thiết lập sẵn phương thức xác thực phụ. Nhiều dịch vụ cho phép đăng ký cùng lúc cả app authenticator lẫn một khóa bảo mật, hoặc thêm một thiết bị tin cậy thứ hai. Khi một phương thức không khả dụng, phương thức còn lại vẫn mở được tài khoản. Việc chuẩn bị trước các đường lui này quan trọng không kém việc bật 2FA, bởi mục tiêu cuối cùng là vừa chặn kẻ xấu vừa bảo đảm chính chủ không bao giờ bị khóa ngoài tài khoản của mình.