Tắt sóng 3G Việt Nam 2028: ai bị ảnh hưởng, cần làm gì

Từ ngày 15/9/2026, sóng 2G tại Việt Nam đã dừng trên phạm vi toàn quốc, chỉ trừ khu vực quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa và các nhà giàn DK. Với phần lớn người dùng, câu chuyện đổi máy tới đây coi như khép lại.

Nhưng lộ trình không dừng ở đó. Tháng 7/2024, Bộ Thông tin và Truyền thông (nay đã hợp nhất vào Bộ Khoa học và Công nghệ) công bố mốc kế tiếp: từ tháng 9/2028, Việt Nam dừng công nghệ 3G, chuyển tài nguyên tần số và hạ tầng sang cho 4G, 5G và các thế hệ mạng sau. Tính từ cuối tháng 10/2026, khoảng thời gian còn lại là chưa tới hai năm.

Lộ trình đã đi tới đâu

Việc dừng các công nghệ mạng cũ tại Việt Nam diễn ra theo từng bước có thông báo trước, không phải cắt đột ngột. Căn cứ pháp lý cho giai đoạn 2G là hai thông tư quy hoạch băng tần ban hành năm 2024: Thông tư 03/2024/TT-BTTTT cho băng 1800 MHz và Thông tư 04/2024/TT-BTTTT cho băng 900 MHz. Hai văn bản này gắn việc cấp lại giấy phép tần số với điều kiện nhà mạng không còn phục vụ máy chỉ hỗ trợ 2G, và cho phép hệ thống 2G hoạt động tới hết ngày 15/9/2026.

Mốc 3G được Phó Cục trưởng Cục Viễn thông Nguyễn Phong Nhã nêu tại buổi họp báo của Bộ TT&TT tháng 7/2024, và được báo chí trong nước lẫn quốc tế (Tiền Phong, Mobile World Live, Developing Telecoms) dẫn lại. Cần nói rõ một điểm để tránh hiểu nhầm: khác với 2G vốn đã có mốc ghi trong thông tư, mốc tháng 9/2028 cho 3G hiện là mốc lộ trình. Ngày cụ thể và cách triển khai ở từng khu vực sẽ theo văn bản chính thức ban hành sau và thông báo của từng nhà mạng.

Diễn biến đợt 2G cũng cho thấy mốc có thể xê dịch khi có sự cố lớn. Tháng 9/2024, bão Yagi và lũ lụt sau bão khiến Bộ TT&TT kéo dài thời hạn phục vụ thuê bao 2G-only thêm một tháng, tới hết ngày 15/10/2024, để người dân vùng bị ảnh hưởng không mất liên lạc đúng lúc cần nhất.

Vì sao phải dừng 3G

Lý do cơ quan quản lý nêu khi công bố lộ trình khá thẳng thắn: 2G và 3G đã lạc hậu, tiêu hao nhiều năng lượng và có hiệu suất sử dụng tần số không cao. Mỗi dải tần là tài nguyên hữu hạn, và khi một dải bị chiếm bởi công nghệ cũ phục vụ số ít người dùng thì dải đó không thể dùng cho 4G và 5G vốn phục vụ số đông.

Việt Nam cũng không đi một mình. Theo Hiệp hội các nhà cung cấp thiết bị di động toàn cầu (GSA), phần lớn các nước đã lên kế hoạch dừng cả 2G lẫn 3G trước năm 2030. Hạ tầng thay thế trong nước đã sẵn sàng: tới năm 2026, các nhà mạng đã lắp hơn 40.000 trạm 5G, phủ khoảng 92% dân số, theo số liệu được Báo Chính phủ dẫn.

VTV24 giải thích lý do phải tắt sóng 2G. Cùng lập luận về phổ tần và điện năng áp dụng cho đợt dừng 3G năm 2028. Nguồn: YouTube/VTV24

Bài học từ đợt tắt 2G: mọi người dồn vào phút chót

Con số đáng chú ý nhất của đợt 2G không phải ngày tắt, mà là tốc độ chuyển đổi. Theo số liệu được Báo Chính phủ và Cổng thông tin Bộ KH&CN dẫn, số thuê bao còn phải chuyển lên thoại 4G/5G là 9,3 triệu vào cuối năm 2025, và vẫn còn khoảng 750.000 đúng vào ngày 15/9/2026. Tức là gần 8,6 triệu thuê bao chuyển đổi trong hơn tám tháng cuối, dù lộ trình đã được công bố từ hai năm trước đó.

Trong đợt 2G, các nhà mạng đều có chương trình hỗ trợ. MobiFone phát 10.000 máy Masstel Izi S1/T2 cho thuê bao 2G đăng ký gói 70.000 đồng/tháng cam kết 12 tháng. Viettel tặng máy 4G khi khách đăng ký gói cước 6 hoặc 12 tháng và giảm 50 đến 70% giá smartphone 4G, mức giá từ 890.000 đồng. VinaPhone bán máy 4G giá 0 đồng kèm gói cước. Tới thời điểm bài viết, chưa thấy nhà mạng nào công bố chương trình riêng cho đợt 3G.

3G của từng nhà mạng đang ở đâu

Ba nhà mạng lớn không đi cùng một tốc độ. Theo trao đổi của Cục Viễn thông được Developing Telecoms dẫn lại năm 2024, Viettel bắt đầu tắt 3G từ năm 2022 và hoàn tất trong quý I/2023, chỉ giữ một số điểm phục vụ truyền dẫn. VinaPhone và MobiFone thì cắt 3G ở khu vực không còn lưu lượng, nhưng vẫn duy trì mạng 3G để máy 3G và máy 4G đời cũ còn truy cập được.

Về quy mô, khi lộ trình được công bố, Mobile World Live ghi nhận Việt Nam còn khoảng 38,2 triệu thuê bao 3G tính tới tháng 6/2024. Đây là số liệu thống kê quốc tế và chưa có con số chính thức cập nhật từ cơ quan quản lý trong nước, nên chỉ nên xem như tham khảo về độ lớn. Điều chắc chắn hơn là nếu bạn dùng VinaPhone hoặc MobiFone với một thiết bị cũ, khả năng thiết bị đó vẫn đang bám sóng 3G mà bạn không biết là có thật.

Điện thoại của bạn gần như chắc chắn không sao

Bắt đầu từ tin tốt, vì phần này chiếm đa số người đọc.

Smartphone bán ra trong nhiều năm gần đây đều hỗ trợ 4G, nhiều máy còn hỗ trợ 5G. Đợt tắt 2G năm 2026 cũng đã buộc người dùng máy phím bấm phải chuyển sang máy 4G có VoLTE để gọi điện, nên số điện thoại đang dùng chỉ hỗ trợ 3G hiện không còn nhiều. Nếu bạn chưa bật VoLTE, xem hướng dẫn ở bài cách bật VoLTE trên điện thoại.

Nhóm cần kiểm tra là máy đời cũ chỉ hỗ trợ tối đa 3G, thường là máy giá rẻ mua đã lâu hoặc máy xách tay từ thị trường khác về. Cách kiểm tra mất chưa tới một phút: vào phần cài đặt mạng di động và xem danh sách chế độ mạng. Nếu có tùy chọn 4G hoặc LTE thì máy an toàn. Nếu danh sách chỉ dừng ở 3G hoặc WCDMA thì đó là máy sẽ mất sóng khi 3G dừng.

Nhóm thiết bị thật sự đáng lo

Đây mới là phần quan trọng của bài, và là bài học rút ra từ đợt tắt sóng 2G.

Trong đợt đó, vấn đề lớn không nằm ở điện thoại mà nằm ở những thiết bị có SIM bên trong nhưng không ai cầm trên tay hằng ngày. Chúng không có màn hình để hiện cảnh báo, không ai kiểm tra định kỳ, và chủ sở hữu chỉ phát hiện vấn đề đúng vào lúc cần dùng nhất. Trường hợp đồng hồ định vị trẻ em mất sóng được phân tích kỹ ở bài thiết bị định vị, đồng hồ trẻ em mất sóng khi tắt 2G.

Danh sách cần rà soát gồm:

Đồng hồ định vị cho trẻ em và người cao tuổi. Đây là nhóm đáng lo nhất vì mục đích sử dụng chính là an toàn. Một chiếc đồng hồ mất sóng vẫn hiển thị giờ bình thường, nên phụ huynh rất khó nhận ra cho tới lúc cần gọi.

Thiết bị giám sát hành trình trên xe. Thiết bị lắp cách đây nhiều năm có thể dùng module 2G hoặc 3G. Thiết bị loại này còn liên quan tới yêu cầu quản lý nên việc mất kết nối không chỉ là bất tiện.

Camera an ninh dùng SIM. Phổ biến ở nhà vườn, kho bãi, công trình, những nơi không kéo được Internet cố định.

Máy thanh toán thẻ tại cửa hàng nhỏ và nút gọi khẩn cấp trong thang máy. Hai nhóm này thường do đơn vị lắp đặt quản lý, và chủ cơ sở hiếm khi biết bên trong dùng công nghệ mạng nào.

Việc cần làm trước tháng 9/2028

Bạn còn khoảng 23 tháng, đủ để làm một cách thong thả. Nhưng như số liệu đợt 2G cho thấy, chính vì còn nhiều thời gian nên phần lớn người dùng sẽ quên, rồi dồn vào vài tháng cuối.

Bước một, lập danh sách. Đi một vòng nhà và nơi làm việc, ghi lại mọi thứ có gắn SIM bên trong, không chỉ điện thoại. Việc này tốn khoảng mười lăm phút và là bước quan trọng nhất, vì thứ bạn không biết mình đang có thì không thể kiểm tra.

Bước hai, tra thông số từng thiết bị. Với mỗi món trong danh sách, tra mã model trên trang của nhà sản xuất để xem nó hỗ trợ tối đa công nghệ mạng nào (2G, 3G hay 4G/LTE). Nếu không tìm được thông tin, liên hệ đơn vị đã bán hoặc lắp đặt.

Bước ba, thay theo đợt. Với nhóm cần thay, đừng chờ tới sát hạn. Các đợt thay thế dồn vào phút chót dễ đi kèm cảnh xếp hàng ở điểm giao dịch và thiếu hàng ở phân khúc rẻ, như những tuần trước ngày 15/9/2026.

Về chi phí, với điện thoại thì thấp hơn nhiều so với hình dung phổ biến. Nhóm máy phím bấm hỗ trợ 4G tại Việt Nam có giá từ khoảng 400.000 đồng, đủ cho nhu cầu nghe gọi của người lớn tuổi, chi tiết ở bài điện thoại 4G thay máy 2G giá từ 400.000 đồng. Với nhóm thiết bị chuyên dụng, chi phí cao hơn và thường cần đơn vị lắp đặt xử lý, nên đây là phần nên lên kế hoạch ngân sách sớm.

Một lưu ý khi mua thay thế

Nếu phải mua thiết bị mới, đừng chọn loại chỉ hỗ trợ tối đa 3G để tiết kiệm một khoản nhỏ. Nghe hiển nhiên, nhưng đây là lỗi lặp lại ở mỗi đợt chuyển đổi, vì hàng tồn công nghệ cũ luôn được bán rẻ hơn ở thời điểm đó.

Mua một thiết bị dừng ở 3G vào lúc này đồng nghĩa phải thay lại lần nữa trước tháng 9/2028, tức là trả tiền hai lần cho cùng một việc. Với các thiết bị chuyên dụng cần thuê đơn vị lắp đặt, phần công lắp đặt lần hai còn có thể tốn hơn chênh lệch giá máy.

Hướng an toàn là chọn thiết bị hỗ trợ 4G trở lên, và với điện thoại thì kiểm tra thêm có hỗ trợ VoLTE hay không. Với 5G đã phủ khoảng 92% dân số và 2G đã tắt, 4G và 5G là nền tảng còn phục vụ lâu dài chứ không phải một mốc chuyển tiếp khác.