Trung Quốc duyệt Apple Intelligence, Alibaba và Baidu góp sức

Khoảng trống lớn nhất trên bản đồ triển khai Apple Intelligence cuối cùng đã được lấp. Ngày 15/7/2026, Cơ quan Quản lý Không gian mạng Trung Quốc, tên viết tắt là CAC, công bố thông báo đưa dịch vụ AI tạo sinh của Apple vào danh sách được đăng ký hợp lệ. Đây là thủ tục bắt buộc để một dịch vụ AI tạo sinh có thể phục vụ người dùng phổ thông ở Trung Quốc đại lục, và cũng là nút thắt khiến bộ tính năng Apple Intelligence đứng ngoài thị trường smartphone lớn nhất thế giới suốt gần 22 tháng kể từ khi ra mắt toàn cầu năm 2024.

Một tấm giấy phép, hai đối tác nội địa

Điểm đáng chú ý nhất không nằm ở việc Apple được duyệt, mà ở cách hãng phải được duyệt. Quy định của Trung Quốc yêu cầu mọi dịch vụ AI tạo sinh phải đăng ký và trải qua kiểm duyệt nội dung trước khi mở cho công chúng. Trên thực tế, doanh nghiệp nước ngoài không thể tự triển khai mô hình của mình mà phải vận hành trên nền tảng của một đối tác trong nước. Đó là lý do phiên bản Apple Intelligence dành cho Trung Quốc không chạy trên các mô hình mà Apple dùng ở phần còn lại của thế giới.

Alibaba là mảnh ghép chính. Người phát ngôn của tập đoàn xác nhận mô hình Qwen sẽ được tích hợp vào các trải nghiệm Apple Intelligence, đảm nhiệm phần hiểu và tạo nội dung ở cả dạng văn bản lẫn hình ảnh. Đây cũng là dòng mô hình vừa được Alibaba đẩy mạnh với Qwen 3.6 Max, mô hình AI nghìn tỷ tham số dẫn đầu nhiều bài kiểm tra lập trình, cho thấy Alibaba đang có sản phẩm đủ mạnh để gánh vai trò này chứ không chỉ đóng vai đối tác thủ tục.

Baidu là cái tên thứ hai và cũng là phần ít lộ diện hơn. Đại diện Baidu xác nhận với báo chí quốc tế rằng công ty đang phối hợp với Apple để phát triển các tính năng Apple Intelligence cho người dùng iPhone tại Trung Quốc, trong đó mảng tìm kiếm là phần được nhắc tới nhiều nhất. Tuy nhiên hai bên chưa công bố ranh giới kỹ thuật cụ thể, nên mức độ can dự của Baidu vào các tính năng như tìm kiếm bằng hình ảnh vẫn là thông tin cần chờ xác nhận thêm.

Vì sao mất tới 22 tháng

Apple Intelligence ra mắt cùng iPhone 16 vào mùa thu 2024, nhưng Trung Quốc chưa bao giờ nằm trong danh sách thị trường được bật tính năng. Trong hai năm qua, giới truyền thông công nghệ đã đưa tin về nhiều vòng đàm phán khác nhau. Apple từng được cho là cân nhắc DeepSeek và ByteDance trước khi tin đồn về thỏa thuận với Alibaba xuất hiện từ tháng 2/2025. Vấn đề không chỉ là chọn đối tác, mà còn là điều chỉnh mô hình để đáp ứng yêu cầu kiểm duyệt nội dung, một khâu tốn nhiều thời gian và không có tiền lệ rõ ràng cho doanh nghiệp phần cứng nước ngoài.

Thỏa thuận với Alibaba và Baidu là điều kiện để Apple Intelligence được cấp phép tại Trung Quốc. Nguồn: YouTube

Đợt đăng ký lần này gồm bảy dịch vụ AI chạy trên điện thoại. Ngoài Apple, cái tên nước ngoài duy nhất còn lại là Galaxy AI của Samsung. Năm vị trí còn lại thuộc về các hãng nội địa gồm Huawei, Oppo, Vivo, Xiaomi và ZTE. Việc Apple xuất hiện chung danh sách với chính những đối thủ đang cạnh tranh trực tiếp với mình ở phân khúc cao cấp là chi tiết nói lên khá nhiều về vị thế của hãng tại thị trường này.

Thị trường phản ứng ra sao

Phản ứng của nhà đầu tư đến ngay lập tức và tập trung vào phía đối tác chứ không phải Apple. Cổ phiếu Alibaba niêm yết tại Hong Kong tăng khoảng 4,8%, còn Baidu tăng khoảng 3,9% trong cùng phiên sau khi thông tin được xác nhận. Cổ phiếu Alibaba niêm yết tại Mỹ cũng tăng gần 4,8% trong phiên 15/7. Mức tăng này phản ánh kỳ vọng rằng việc trở thành nhà cung cấp mô hình cho Apple sẽ mang lại cả doanh thu lẫn uy tín thương hiệu, dù cả hai công ty đều chưa công bố giá trị hợp đồng.

Về phía Apple, con số quan trọng hơn nằm ở báo cáo tài chính. Doanh thu khu vực Đại Trung Hoa của hãng đạt 20,5 tỷ USD trong quý gần nhất, tăng 28% so với cùng kỳ năm trước, và Apple vừa giành lại vị trí thứ hai trên thị trường smartphone Trung Quốc sau các đợt giảm giá iPhone. Bối cảnh đó cho thấy Apple đang trên đà phục hồi tại đây, nhưng vẫn phải chống đỡ trước Huawei và Xiaomi, hai hãng có lợi thế là bộ tính năng AI đã chạy sẵn trên máy suốt hai năm qua trong khi iPhone thì chưa.

Giấy phép chỉ dành cho iPhone

Một chi tiết dễ bị bỏ qua trong các bản tin ban đầu là phạm vi của giấy phép. Theo nội dung thông báo đăng ký, giấy phép đợt này chỉ áp dụng cho thiết bị iPhone. Trong khi đó, Alibaba mô tả mô hình Qwen sẽ được tích hợp vào các trải nghiệm Apple Intelligence trên iOS, iPadOS, macOS và visionOS dành cho người dùng Trung Quốc. Hai cách diễn đạt này không mâu thuẫn nhau, nhưng chúng cho thấy phần iPad, Mac và Vision Pro nhiều khả năng cần thêm thủ tục riêng hoặc chưa nằm trong đợt xét duyệt vừa rồi.

Với người dùng Trung Quốc, điều này có nghĩa là trải nghiệm AI trong hệ sinh thái Apple sẽ không đồng nhất giữa các thiết bị trong giai đoạn đầu. Đó là một điểm trừ đáng kể với một hãng vốn xây dựng lợi thế cạnh tranh trên sự liền mạch giữa iPhone, iPad và Mac. Trên bình diện rộng hơn, tình huống này cũng minh họa một thực tế: bản đồ tính năng của Apple ngày càng bị phân mảnh theo quy định pháp lý của từng khu vực, tương tự cách châu Âu từng làm chậm một số tính năng vì Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số.

Người dùng Việt Nam nên hiểu chuyện này thế nào

Câu hỏi đầu tiên nhiều người đặt ra là liệu iPhone bán tại Việt Nam có bị đổi sang mô hình của Alibaba hay không. Câu trả lời là không. Phiên bản Apple Intelligence chạy Qwen chỉ dành cho máy bán và sử dụng tại Trung Quốc đại lục. Máy phân phối chính hãng tại Việt Nam vẫn dùng phiên bản Apple Intelligence toàn cầu. Điểm cần lưu ý nằm ở nhóm mua iPhone xách tay từ Trung Quốc đại lục, vì cấu hình dịch vụ AI trên những máy này có thể khác với máy chính hãng, tương tự cách các mẫu iPhone nội địa Trung từ trước tới nay vẫn khác về phần cứng và một số dịch vụ.

Đặt cạnh nhau, hai thị trường cho thấy hai tốc độ khác nhau. Việt Nam đã có tiếng Việt trong Apple Intelligence từ tháng 11/2025, với các tính năng như Công cụ viết, Dịch trực tiếp, Trí thông minh thị giác, Image Playground, Genmoji và Dọn dẹp trong Ảnh. Phần Siri thế hệ mới thì đến sau, gắn với iOS 27 vào mùa thu 2026, và chi tiết lộ trình cùng danh sách máy tương thích đã được tổng hợp trong bài Siri AI có tiếng Việt không và iPhone nào dùng được. Nói cách khác, người dùng Việt Nam nhận đủ bộ tính năng theo lịch chung của Apple, trong khi thị trường lớn hơn nhiều lần là Trung Quốc lại phải chờ gần hai năm và cuối cùng nhận một phiên bản chạy trên hạ tầng khác.

Bài học về việc Apple phải bắt tay đối tác bản địa

Sự kiện này nói lên một điều đang định hình lại cách các hãng công nghệ lớn triển khai AI: không còn một sản phẩm duy nhất cho toàn cầu. Apple từ lâu bán một chiếc iPhone gần như giống hệt nhau ở mọi thị trường, nhưng lớp AI bên trong thì buộc phải thay đổi theo luật chơi từng nơi. Ở Trung Quốc là Alibaba và Baidu, ở phần còn lại của thế giới là hạ tầng riêng của Apple cùng các đối tác mô hình khác. Với một công ty đặt sự kiểm soát trải nghiệm đầu cuối lên hàng đầu, việc phải giao phần lõi ngôn ngữ cho bên thứ ba là nhượng bộ không nhỏ.

Đây cũng là góc nhìn hữu ích khi đọc các diễn biến khác trong hệ sinh thái Apple thời gian qua, từ căng thẳng pháp lý trong vụ Apple kiện OpenAI về cáo buộc đánh cắp bí mật thương mại cho tới việc hãng đa dạng hóa nguồn cung mô hình cho Siri. Điểm chung là Apple đang chấp nhận phụ thuộc nhiều hơn vào bên ngoài ở mảng AI, đổi lấy tốc độ triển khai. Với thị trường Trung Quốc, cái giá phải trả là chia sẻ một phần trải nghiệm cốt lõi cho hai công ty nội địa. Với thị trường như Việt Nam, lợi ích là người dùng nhận được bản tiêu chuẩn quốc tế mà không vướng thêm lớp phê duyệt nào.

Điều cần theo dõi tiếp theo là thời điểm tính năng thực sự đến tay người dùng Trung Quốc và bản cập nhật hệ điều hành đi kèm. Cho tới lúc đó, phê duyệt ngày 15/7 mới chỉ tháo được nút thắt pháp lý, còn phần triển khai kỹ thuật và trải nghiệm thực tế vẫn là ẩn số. Với Apple, đây là bước tiến cần thiết ở một thị trường đóng góp hơn 20 tỷ USD doanh thu mỗi quý. Với Alibaba và Baidu, đây là lần đầu hai hãng có tên trong lớp phần mềm của một sản phẩm phần cứng phương Tây phổ biến bậc nhất thế giới.