Meta sản xuất chip AI Iris từ tháng 9/2026, tham vọng giảm phụ thuộc Nvidia
Meta chuẩn bị đưa vào sản xuất chip AI tự phát triển mang tên mã Iris ngay từ tháng 9/2026, thế hệ thứ tư trong chương trình chip nội bộ MTIA của hãng, được thiết kế cùng Broadcom và sản xuất bởi TSMC. Đây là một mắt xích trong kế hoạch chi tới 145 tỷ USD cho hạ tầng AI trong năm nay, hướng tới mục tiêu nâng gấp đôi năng lực tính toán lên 14 gigawatt vào năm 2027 và giảm bớt sự phụ thuộc vào Nvidia, AMD.
Iris là thế hệ chip AI nội bộ mới nhất của Meta, dự kiến sản xuất hàng loạt từ tháng 9/2026. Nguồn: YouTube
Meta chuẩn bị đưa vào sản xuất chip AI tự phát triển mang tên mã Iris từ tháng 9/2026, theo một bản ghi nhớ nội bộ được Reuters tiếp cận. Đây là thế hệ thứ tư trong chương trình chip AI nội bộ MTIA (Meta Training and Inference Accelerator) của hãng, được thiết kế cùng đối tác Broadcom và sản xuất bởi TSMC. Chip đã hoàn tất giai đoạn kiểm thử lỗi trong khoảng sáu tuần mà không phát sinh vấn đề lớn. Iris nằm trong kế hoạch chi tới 145 tỷ USD cho hạ tầng AI trong năm 2026, hướng tới mục tiêu nâng năng lực tính toán từ khoảng 7 gigawatt lên 14 gigawatt vào năm 2027. Chip không nhằm thay thế hoàn toàn GPU Nvidia, mà bổ sung song song để giảm bớt chi phí và sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp chip bên ngoài.
Cuộc đua tự chủ hạ tầng tính toán AI giữa các tập đoàn công nghệ lớn vừa có thêm một diễn biến đáng chú ý. Theo một bản ghi nhớ nội bộ được Reuters tiếp cận, Meta chuẩn bị đưa vào sản xuất hàng loạt chip AI tự phát triển mang tên mã Iris ngay từ tháng 9/2026, đánh dấu bước tiến quan trọng nhất từ trước tới nay trong chương trình phát triển chip nội bộ của hãng.
| Chương trình | MTIA (Meta Training and Inference Accelerator), thế hệ thứ 4 |
| Đối tác thiết kế | Broadcom |
| Đối tác sản xuất | TSMC |
| Thời điểm sản xuất | Tháng 9/2026 |
| Ngân sách hạ tầng AI 2026 | Tới 145 tỷ USD |
| Mục tiêu tính toán | 7 gigawatt (2026) lên 14 gigawatt (2027) |
Iris là gì và vì sao Meta cần chip riêng
Iris là tên mã của thế hệ chip thứ tư trong chương trình MTIA, dòng chip tăng tốc huấn luyện và suy luận AI mà Meta đã âm thầm phát triển trong nhiều năm qua. Khác với ba thế hệ MTIA trước đó vốn chủ yếu phục vụ các tác vụ nội bộ quy mô nhỏ, Iris được kỳ vọng đóng vai trò lớn hơn nhiều trong việc vận hành các hệ thống AI cốt lõi của Meta, từ thuật toán đề xuất nội dung trên Facebook, Instagram cho tới các mô hình ngôn ngữ lớn phục vụ trợ lý Meta AI. Chip được thiết kế cùng Broadcom, đối tác lâu năm của Meta trong mảng silicon tuỳ chỉnh, và sẽ được sản xuất bởi TSMC trên tiến trình tiên tiến.
Iris được xem là bước đi quan trọng nhất của Meta trong nỗ lực tự chủ một phần hạ tầng tính toán AI. Nguồn: YouTube
Theo bản ghi nhớ nội bộ, chip Iris đã hoàn tất giai đoạn kiểm thử lỗi chỉ trong khoảng sáu tuần mà không phát sinh vấn đề lớn, một tốc độ được đánh giá khá nhanh so với chu kỳ phát triển chip AI thông thường của ngành. Meta đặt mục tiêu duy trì nhịp độ ra mắt chip mới khoảng sáu tháng một lần cho tới hết năm 2027, nhanh hơn đáng kể so với chu kỳ một năm hoặc lâu hơn mà phần lớn các hãng công nghệ khác đang áp dụng.
Không thay thế Nvidia, mà bổ sung song song
Một điểm quan trọng cần làm rõ là Iris không được thiết kế để thay thế hoàn toàn lượng lớn GPU Nvidia và AMD mà Meta vẫn đang mua với số lượng khổng lồ. Thay vào đó, chip nội bộ này đóng vai trò bổ sung, giúp Meta xử lý một phần khối lượng công việc AI với chi phí thấp hơn, từ đó giảm bớt áp lực chi tiêu khi phải phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung từ bên ngoài. Chiến lược này khá tương đồng với hướng đi mà nhiều tập đoàn công nghệ lớn khác đang theo đuổi, tương tự cách Samsung vừa công bố Exynos 2600, chip tiến trình 2nm đầu tiên thế giới, nhằm chủ động hơn về công nghệ bán dẫn lõi thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đối tác bên ngoài.
Việc đầu tư vào chip nội bộ diễn ra song song với các thoả thuận cung ứng dài hạn mà Meta đã ký với nhiều đối tác khác, bao gồm Samsung Electronics cho chip nhớ, Sandisk cho bộ nhớ flash và Sumitomo Electric cho thiết bị cáp quang, nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng ổn định cho kế hoạch mở rộng hạ tầng quy mô lớn phía trước.
Ngân sách 145 tỷ USD và phản ứng trái chiều từ nhà đầu tư
Kế hoạch sản xuất chip Iris nằm trong bức tranh chi tiêu hạ tầng AI khổng lồ của Meta, với ngân sách vốn dự kiến trong năm 2026 được nâng lên mức 125 tới 145 tỷ USD, gần gấp đôi so với mức chi thực tế của năm 2025. Khi lần đầu công bố mức tăng chi tiêu này, cổ phiếu Meta từng giảm hơn 6% trong phiên giao dịch ngoài giờ do giới đầu tư lo ngại về khả năng sinh lời rõ ràng từ khoản đầu tư khổng lồ. Tuy nhiên, thông tin về chip Iris cùng loạt mô hình AI mới được công bố sau đó đã giúp cổ phiếu hãng phục hồi mạnh, có phiên tăng tới 9%, cho thấy tâm lý thị trường phần nào đã ổn định trở lại khi Meta chứng minh được tiến độ cụ thể của kế hoạch tự chủ công nghệ, tương tự cách thị trường AI nói chung vẫn liên tục biến động theo từng khoản đầu tư lớn của các startup như Neura Robotics tại Đức vừa gọi vốn 1,4 tỷ USD từ chính Nvidia và Amazon.
Về dài hạn, Meta còn hé lộ kế hoạch bán lại một phần năng lực tính toán AI dư thừa cho khách hàng bên ngoài dưới hình thức dịch vụ đám mây, một bước đi có thể đưa hãng trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với AWS, Microsoft Azure và Google Cloud trong mảng hạ tầng AI, dù mảng kinh doanh cốt lõi của Meta vẫn xoay quanh quảng cáo và các nền tảng mạng xã hội. Đây cũng là một phần lý do khiến giá linh kiện bộ nhớ và các cấu phần trung tâm dữ liệu tăng mạnh trong thời gian qua, khi các tập đoàn công nghệ lớn đồng loạt đặt hàng số lượng khổng lồ để phục vụ tham vọng AI riêng.
Với DeepSeek, Meta không phải cái tên duy nhất chạy đua tối ưu chi phí hạ tầng AI. Trong khi Meta chọn hướng tự phát triển chip phần cứng, DeepSeek lại tối ưu ở tầng phần mềm với khung suy đoán giải mã DSpark, giúp tăng tốc độ suy luận mô hình tới 85% mà không cần đầu tư phần cứng mới, cho thấy cuộc đua giảm chi phí vận hành AI đang diễn ra trên nhiều mặt trận khác nhau giữa các phòng lab lớn.
