AI trong giáo dục Việt Nam 2026: đẩy mạnh dạy và học bằng trí tuệ nhân tạo

Trí tuệ nhân tạo đang dần trở thành người bạn đồng hành của giáo dục Việt Nam, từ giảng dạy, nghiên cứu tới đánh giá năng lực. Năm học 2025-2026 đánh dấu bước đẩy mạnh rõ rệt khi Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu tăng cường giáo dục AI cho học sinh, đồng thời chỉ đạo các trường ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong quản lý và dạy học. Đây là xu hướng tất yếu mở ra cơ hội cá nhân hóa việc học, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cần giải quyết một cách thận trọng.

Chủ trương đẩy mạnh giáo dục AI

Năm học 2025-2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra chủ trương rõ ràng về việc đẩy mạnh giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh. Bộ chỉ đạo các trường phổ thông tăng cường ứng dụng AI và dữ liệu lớn không chỉ trong giảng dạy mà cả trong quản lý, gồm tự động hóa công tác hành chính, sổ sách điện tử, thời khóa biểu, phân công chuyên môn và quản lý cơ sở vật chất. Đây là cách tiếp cận toàn diện, đưa AI vào nhiều khía cạnh của hoạt động giáo dục.

Việc đưa AI vào trường học từ sớm phản ánh nhận thức rằng kỹ năng làm việc với AI sẽ là năng lực nền tảng trong tương lai. Nhiều hệ thống giáo dục đã triển khai phòng AI, STEM Lab và dạy AI xuyên suốt từ cấp 1 tới đại học, với mục tiêu để học sinh hiểu và sử dụng AI như một công cụ quen thuộc. Phong trào này song hành với các hoạt động lan tỏa nhận thức về AI trong cộng đồng, như cuộc thi được giới thiệu trong bài AI Thực chiến 2026, cho thấy AI đang trở thành chủ đề trọng tâm của xã hội.

AI được đưa vào dạy học từ cấp tiểu học tới đại học. Nguồn: YouTube

AI thay đổi cách dạy và học

Trong lớp học, AI đang thay đổi cách giáo viên giảng dạy và học sinh tiếp thu kiến thức. Nhiều tiết học bắt đầu bằng các hoạt động khám phá với sự hỗ trợ của AI, giúp bài giảng sinh động và trực quan hơn. Giáo viên dùng AI để soạn bài, tạo câu hỏi, minh họa khái niệm và hỗ trợ chấm, đánh giá, qua đó giảm tải công việc và dành nhiều thời gian hơn cho việc tương tác với học sinh.

Lợi ích nổi bật nhất là khả năng cá nhân hóa. Các nền tảng học tập tích hợp AI có thể phân tích năng lực của từng học sinh và đề xuất nội dung phù hợp, giúp người học tiến bộ theo nhịp độ riêng thay vì học theo một khuôn chung. Điều này đặc biệt hữu ích trong các lớp đông, nơi giáo viên khó theo sát từng cá nhân. Để khai thác AI hiệu quả, cả giáo viên và học sinh cần biết cách đặt câu hỏi đúng, một kỹ năng được hướng dẫn trong bài cách viết prompt AI hiệu quả.

Thị trường AI giáo dục tăng trưởng mạnh

Tiềm năng của AI trong giáo dục Việt Nam được thể hiện qua các con số thị trường ấn tượng. Thị trường AI trong giáo dục tại Việt Nam được định giá khoảng 24 triệu USD vào năm 2024 và được dự báo đạt hơn 500 triệu USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng hằng năm rất cao. Con số này phản ánh sự quan tâm và đầu tư mạnh mẽ của cả khu vực công lẫn tư nhân vào lĩnh vực này.

Sự tăng trưởng đến từ nhiều phía: chủ trương của nhà nước, nhu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, và sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ giáo dục. Các hệ thống trường tư và nền tảng học trực tuyến đang tích cực tích hợp AI để tạo lợi thế cạnh tranh. Đây là cơ hội lớn cho các startup công nghệ giáo dục Việt Nam phát triển sản phẩm phù hợp với người học trong nước, đồng thời góp phần vào tiến trình chuyển đổi số của ngành giáo dục.

Cơ hội đi cùng thách thức

Dù mở ra nhiều cơ hội, việc đưa AI vào giáo dục cũng đặt ra không ít thách thức cần giải quyết thận trọng. Trước hết là vấn đề hạ tầng và kinh phí, khi không phải trường nào cũng đủ điều kiện trang bị thiết bị và phần mềm AI, dẫn tới nguy cơ chênh lệch giữa các vùng miền. Năng lực của giáo viên trong việc sử dụng AI cũng cần được bồi dưỡng, để công nghệ thực sự hỗ trợ thay vì gây quá tải.

Một lo ngại lớn khác là cách học sinh sử dụng AI. Nếu lạm dụng AI để làm bài thay vì học thật, công nghệ có thể phản tác dụng, làm giảm khả năng tư duy độc lập. Vì vậy, việc dạy học sinh dùng AI có trách nhiệm, kết hợp với rèn tư duy phản biện, là rất quan trọng. Ngoài ra, vấn đề bảo mật dữ liệu của học sinh khi dùng các nền tảng AI cũng cần được chú ý, liên quan tới các nguyên tắc trong bài bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân.

Phụ huynh, học sinh và giáo viên nên làm gì?

Với phụ huynh và học sinh, điều quan trọng là xem AI như một công cụ hỗ trợ học tập mạnh mẽ, chứ không phải để thay thế việc tư duy và tự học. Học sinh nên học cách dùng AI để giải thích kiến thức khó, luyện tập và khám phá ý tưởng mới, đồng thời luôn kiểm chứng thông tin AI đưa ra. Làm quen với AI từ sớm là lợi thế trong tương lai, nhưng cần cân bằng để không phụ thuộc và đánh mất khả năng suy nghĩ độc lập.

Với giáo viên và nhà trường, việc chủ động học hỏi và ứng dụng AI một cách phù hợp sẽ nâng cao hiệu quả giảng dạy và quản lý. Quan trọng là xây dựng hướng dẫn rõ ràng về việc dùng AI có trách nhiệm trong học tập, cùng các biện pháp bảo vệ dữ liệu học sinh. Khi được triển khai đúng cách, AI có thể trở thành đòn bẩy mạnh mẽ nâng tầm giáo dục Việt Nam, chuẩn bị cho thế hệ trẻ bước vào một tương lai mà AI hiện diện trong mọi lĩnh vực. LongTechVision sẽ tiếp tục theo dõi chủ đề này.